عدالت حسینی

عدالت حسینی

عبدالمهدی میرصادقی

در ادبیات رایج دینی ما، معمولا عدالت را با پسوند علوی می شناسند و صد البته امیرالمومنین علیه السلام، از بزرگترین منادیان عدالت و بلکه برجسته ترین نظریه پرداز اسلامی در این موضوع مهم انسانی و اسلامیست. اما همان قدر که گفتمان عدالت در مکتب امیرمومنان علیه السلام برجسته است، در نهضت سیدالشهداء نیز نقش اساسی و محوری دارد.
به مناسبت ایام عزای حضرت سیدالشهداء علیه السلام این یادداشت کوتاه در طی چند بند به معرفی مختصر ابعاد عدالت حسینی می پردازد.
1) امام حسین علیه الصلاه و السلام، هدف بزرگ حرکت و قیام خویش را امر به معروف و نهی از منکر بیان کرده اند: ارید ان آمر بالمعروف و انهی عن المنکر (خوارزمی، المقتل، ج 1، ص 188)

2) بر طبق روایت منقول از امام صادق ع یکی از غایات و اهداف مهم امر به معروف و نهی از منکر، مبارزه و مقابله و دفع همه گونه اقسام ظلم است: الامر بالمعروف و النهی عن المنکر فریضه بها ترد المظالم (کلینی، الکافی،ج5، ص56) و مبارزه با انواع ظلم، مقدمه ضروری برقراری عدالت است. بنابرین یکی از اهداف اصلی نهضت حسینی، ایجاد بستر عدالت از طریق امر به معروف و نهی از منکر است.

3) عدل، یکی از بزرگترین انواع معروف و ظلم از روشن ترین مصادیق منکر محسوب می شود. چه معنای معروف و منکر را عرفی بدانیم و چه شرعی، چرا که هیچ عرف و اجتماعی ظلم را بر نمی تابد و هیچ جماعتی، در مطلوبیت عدل، شک نمی کند، چه این که بر اساس فرمایش (المعروف ما امرتم به و المنکر ما نهیتم عنه)(مجلسی، بحارالانوار، ج 99، ص 81) نیز، امر به عدالت و نهی از ظلم در راس اوامر و نواهی شرعی قرار دارد: ان الله یامر بالعدل و الاحسان و ینهی عن الفحشاء و المنکر و البغی

4) از جمله دیگر اهداف اساسی نهضت حسینی به بیان خود حضرت اباعبدالله علیه السلام، نهادینه کردن سیره امیرالمومنین (علیه السلام) است: و اسیر بسیره جدی و ابی علی بن ابی طالب علیه السلام (خوارزمی، همان)؛ بنابرین با توجه به این که عنصر عدالت در سیره نبوی و علوی، عنصری زیربنایی هست، در اهداف نهضت حسینی نیز، عدالت هدفی اصلی قلمداد می شود.

5) در گفتمان علوی، حکومت برای برپایی عدالت است که ارزش پیدا می کند و از این رو، حکومت طریق عدالت است نه موضوع حکمفرمایی: وَ اللّه ِ لَهِیَ أحَبُّ إلَیَّ مِنْ إمْرَتِکُمْ، إلاّ أنْ اُقِیمَ حَقّا ، أوْ أدْفَعَ بَاطِلاً. (نهج البلاغه، خطبه 33) و روشن است که میزان عدالت، اعطای هر حقی به شایسته آن حق است. بنابرین قیام امام حسین ع به قصد برپایی حکومت نیز در همین گفتمان قابل تفسیر و توجیه است نه اصالت حاکمیت و تاکید بر سیره علوی در قیام حسینی در همین راستا ارزیابی می شود.

6) امام حسین ع، در پاسخ دعوت مردم کوفه چنین مرقوم داشته اند: فَلَعَمْرِی مَا الْإِمَامُ إِلَّا الْحَاکِمُ بِالْکِتَابِ الْقَائِمُ بِالْقِسْطِ : به جانم سوگند پیشوای حقیقی فقط کسی است که بر طبق قران حکم کند و به عدالت قیام نماید. (مجلسی، بحارالانوار، ج44، ص33)